FUROSHIKI – KHĂN VUÔNG VỚI NHỮNG NÚT THẮT DIỆU KỲ

Không chỉ nổi tiếng bởi chiếc áo truyền thống Kimono, trà đạo (Sadou), nghệ thuật cây cảnh (Bonsai), nghệ thuật cắm hoa (Ikebana), nghệ thuật gấp giấy (Origami), Nhật Bản còn có Furoshiki nghệ thuật gói đồ tinh tế, độc đáo. Furoshiki chứa đựng ý nghĩa về lối ứng xử lịch thiệp mang đậm phong cách và bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, nó còn thể hiện sự tiện ích, linh hoạt trong sử dụng hàng ngày, cũng như cách sống tiết kiệm tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Nguồn gốc của những chiếc Furoshiki

furoshiki2

Furoshiki là tên gọi của một loại khăn vải của người Nhật, có hình vuông và làm bằng nhiều chất liệu như lụa, vải bông hoặc sợi tổng hợp. Furoshiki có đủ loại kích thước để phù hợp với các đồ vật được gói, với đủ loại hoa văn màu sắc, các họa tiết tượng trưng cho sự sinh sôi nảy nở, thịnh vượng, mạnh mẽ, chúc phúc… Furoshiki có từ thời Edo (1603-1868), bắt nguồn từ tục tắm hơi. Thời ấy các nhà tắm công cộng phổ biến như những trung tâm sinh hoạt chung cộng đồng. Khi đến tắm, người ta thường dùng những chiếc khăn gọi là furoshiki để bọc quần áo thay và vật dụng.

Dần dần, Furoshiki được sử dụng vào nhiều việc khác như đóng gói hành lý, hoặc dùng như vật tượng trưng cho hạnh phúc trong các đám cưới… nghệ thuật này khá phát triển và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Tuy nghệ thuật gói quà độc đáo này bị mai một vào giữa thời kỳ Showa (cuối những năm 70), nhưng ngày nay nó lại phát triển để trở thành một trào lưu ở nhiều nước, bởi sự tiện lợi và đẹp mắt trong sử dụng. Khi xếp lại, Furoshiki rất nhỏ gọn, nhưng lúc cần vẫn có thể căng to ra để bọc những vật cồng kềnh, đồng thời màu sắc và họa tiết phong phú của những tấm Furoshiki cùng với những biến hóa của kỹ thuật thắt nút vải đủ để biến tấm vải bọc Furoshiki trở thành một kiểu gói đồ tiện dụng và rất thời trang.

Ưu điểm nhất của loại vật dụng này là có thể dùng đi dùng lại nhiều lần một mảnh vải, rất thích hợp với thời đại xem trọng việc tái chế như ngày nay. Chính vì thế Furoshikli rất phù hợp và đang trở nên cần thiết trong cuộc sống bởi nó mang thông điệp kêu gọi mọi người ý thức bảo vệ môi trường, hưởng ứng phong trào 3R (reduce, reuse and recycle – tiết kiệm, tái sử dụng và tái chế)

Furoshiki và văn hóa tặng quà của người Nhật

furoshiki4

Nổi bật trong nhiều tính năng sử dụng, Furoshiki gắn liền với nghệ thuật gói quà của Nhật Bản. Từ lâu, việc tặng quà đã trở thành truyền thống ở đất nước mặt trời mọc, là cách để con người thể hiện tình cảm với nhau. Đối với người Nhật, món quà chuyên chở trong nó tình cảm của người tặng, lời chúc mừng, sự biết ơn, hay lời chào hỏi. Đồ tặng được gói trong vải, cùng với họa tiết trang trí và thiết kế phù hợp như lời cầu chúc gửi đến người nhận. Một món quà đặc biệt không nằm ở giá trị vật chất của nó, mà ở cách thể hiện văn hóa ứng xử của người tặng thông qua sự chuẩn bị và cách thức tặng quà. Họ tránh đưa quà hay tiền mừng trực tiếp, để trần trụi không bọc gói.

Ý tưởng này xuất phát từ truyền thống lịch thiệp được xây dựng thành nghi thức hàng ngày trong các hộ gia đình samura thời kỳ Kamakura (1185-1333) và thời Muromachi (1333-1568). Do đấy, các nguyên tắc và kỹ thuật gói quà cơ bản đã hình thành và được thiết lập trong thời gian này. Nukada Iwao (1911-1993), người từng nghiên cứu Furoshiki đã nhắc đến ý nghĩa gói quà như sau: “Cách thức bọc, cuộn, gói đồ phản ánh giá trị nội dung và giá trị của món quà mà người gửi trao tặng. Đồ tặng, biếu khi không bọc gói được xem là vi phạm phép tắc xã giao, thậm chí hạ thấp phẩm giá của người cho trong cách nhìn của người nhận”. Đồng thời người Nhật tin rằng, niềm vui của người tặng sẽ nhân lên gấp nhiều lần bởi sau khi món quà được trao cho người nhận, tấm vải furoshiki sẽ được dùng lại để tiếp tục gói quà trao cho người thứ hai và cứ thế tiếp mãi. Do đấy, Furoshiki còn được xem như sự kết nối văn hóa và cảm xúc.

Trong văn hóa tặng quà, người Nhật thường tuân theo một số nguyên tắc nhất định.

  •  Món quà cần được gói bọc trang trọng. Việc này khiến người nhận có cảm giác người tặng đã quan tâm và có sự chuẩn bị trước, chứ không phải là ý tưởng đột xuất.
  • Trao quà bằng cả hai tay, để bày tỏ sự trân trọng của người tặngvới người nhận.
  •  Tặng quà theo cặp hay theo đôi được hoan nghênh vì con số 2 được quan niệm là số mang lại may mắn
  • Không tặng người Nhật món quà có liên quan tới số 4 và số 9, vì âm của số 4 đồng âm với chữ “tử” và số 9 được coi là số không may mắn.
  • Không nên tặng chiếc lược chải tóc, vì từ chiếc lược trong tiếng Nhật là “kushi”, “ku” là sự chịu đựng, sự đau khổ, “shi” đồng âm với từ “chết”, “kushi” là cộng cả hai điều bất hạnh này.
  • Tránh tặng món quà giống nhau cho hai người có địa vị khác nhau.

furoshiki3

Ý nghĩa của quà tặng còn thể hiện qua đồ án trang trí trên những tấm Furoshiki. Mỗi họa tiết có một ý nghĩa riêng và tùy thuộc vào từng trường hợp tặng quà mà người ta chọn họa tiết cho phù hợp. Ví dụ như, họa tiết “Cá chép vượt Vũ môn” –  biểu tượng cho lòng kiên trì, bền chí, sự thành đạt và thăng tiến công danh thường dùng trong dịp mừng sự ra đời của một bé trai như lời cầu chúc sau này em bé sẽ vinh hiển. Họa tiết “Chim ưng và bão biển” –  với hình ảnh chim ưng bay trong dáng kiêu hùng, phía dưới là biển cả nổi sóng được dùng trong gói quà mừng gia chủ sinh con trai với lời chúc mong ước cậu bé sẽ có lòng quả cảm. Họa tiết “Vụ mùa bội thu” –  biểu thị mong ước sự sung túc, đông con nhiều cháu thường được dùng gói quà trong dịp lễ tết. Họa tiết “Châu báu” –  được thiết kế với ý nghĩa tượng trưng cho hạnh phúc và thịnh vượng bao gồm hình “bảy kho báu”, áo choàng kỳ diệu, ví tiền, mô típ cây đinh hương và ngọc. Còn tấm vải có hình rễ cỏ đan xen vào nhau biểu tượng cho hạnh phúc lâu dài, bền chặt. Khi các cô gái lấy chồng thường dùng tấm vải trang trí họa tiết này cùng họa tiết châu báu để gói đồ về nhà chồng với mong muốn sẽ có cuộc sống giàu sang, hạnh phúc mãi mãi.

Hầu hết những họa tiết truyền thống đều có ý nghĩa tượng trưng biểu thị mong ước về một cuộc sống tốt đẹp và hạnh phúc. Phong tục tặng quà ở Nhật khác nhau theo từng vùng. Ở một số nơi, sau khi nhận quà người ta đặt một đồ vật nhỏ vào trong tấm Furoshiki rồi trao lại cho người tặng. Nhưng cũng có nơi do quan niệm tấm Furoshiki là một phần của món quà, nên người nhận thay vì trả lại tấm furroshiki của người tặng đã đáp lễ lại bằng một món quà nhỏ gói trong tấm Furoshiki mới.

Các nghệ thuật truyền thống là di sản văn hóa quí báu của mỗi dân tộc. Người Nhật gọi các bí quyết, kỹ thuật của các nghệ thuật truyền thống được cá nhân hay tập thể truyền từ đời này qua đời khác là “tài sản văn hoá vô hình” và những nghệ nhân dân gian là “Quốc bảo dân gian”. Họ ý thức được rằng, việc bảo tồn di sản văn hóa không thể chỉ đóng khung trong phạm vi bảo tàng và những giá trị văn hóa truyền thống sẽ chết nếu không được làm sống lại trong đời sống cộng đồng của dân tộc. Do đấy, chính phủ Nhật Bản không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ, giữ gìn, mà rất coi trọng việc phát huy văn hóa truyền thống phù hợp với cuộc sống hiện đại. Điều này lý giải vì sao nước Nhật đã gìn giữ, thậm chí làm sống lại và phát triển nhiều nghệ thuật truyền thống từng có thời gian bị mai một. Trong đó, Furoshiki là ví dụ tiêu biểu, một nghệ thuật đã được phục hồi và đang phát huy thành công trong cuộc sống hiện nay.

Tống Phượng

 

 

 

TG Facebook Comments

Trả lời

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *